ELEGIA IX.
Memnona si mater, mater ploravit Achillem,
et tangunt magnas tristia fata deas,
flebilis indignos, Elegia, solve capillos!
a, nimis ex vero nunc tibi nomen erit! —
Si mater fleuit Memnona, si mater fleuit Achillem, et obitus luctuosi mouent magnas Deas; miserabilis Elegeia, sparge comam immeritam. Ah nomen nunc tibi erit nimis ex re!
ille tui vates operis, tua fama, Tibullus
ardet in extructo, corpus inane, rogo.
Ille, Poëta tui artificii, Tibullus, tua gloria, comburitur corpus uacuum in pyra congesta.
ecce, puer Veneris fert eversamque pharetram
et fractos arcus et sine luce facem;
adspice, demissis ut eat miserabilis alis
pectoraque infesta tundat aperta manu!
Ecce puer Veneris gerit et pharetram inuersam, et arcus ruptos, et taedam absque igne. Cerne, ut flebilis incedat alis deiectis; et plangat pectora nuda manu infensa.
excipiunt lacrimas sparsi per colla capilli,
oraque singultu concutiente sonant.
Coma diffusa per collum excipit lacrimas, et ora strepunt singultu agitante.
fratris in Aeneae sic illum funere dicunt
egressum tectis, pulcher Iule, tuis;
nec minus est confusa Venus moriente Tibullo,
quam iuveni rupit cum ferus inguen aper.
Ita aiunt illum prodiisse domo tua, formose Iule, in exequiis fratris Aeneae. Nec minus turbata est Venus, Tibullo intereunte, quam cum trux aper discerpsit femur adolescenti.
at sacri vates et divum cura vocamur;
sunt etiam qui nos numen habere putent.
At nos poëtae dicimur Sacri, et amor Deorum: sunt etiam, qui credant nos habere numen.
Scilicet omne sacrum mors inportuna profanat,
omnibus obscuras inicit illa manus!
Nimirum mors molesta polluit quicquid est sacrum: illa immittit manus nigras in omnia.
quid pater Ismario, quid mater profuit Orpheo?
carmine quid victas obstipuisse feras?
Quid pater, quid mater iuuit Orpheum Ismarium? Quid iuuit feras delinitas carmine diriguisse?
et Linon in silvis idem pater 'aelinon!' altis
dicitur invita concinuisse lyra.
Idem pater creditur cantasse, et lyra repugnante, Aelinon Aelinon in siluis excelsis.
adice Maeoniden, a quo ceu fonte perenni
vatum Pieriis ora rigantur aquis —
hunc quoque summa dies nigro submersit Averno.
defugiunt avidos carmina sola rogos;
durant, vatis opus, Troiani fama laboris
tardaque nocturno tela retexta dolo.
Adde Maeoniden, a quo, tanquam iugi scaturigine, ora Poëtarum rorantur aquis Pieriis; ultima dies demisit hunc quoque atro Orco. Sola carmina uitant rogos rapaces. Permanet fama laboris Troiani, opus Poëtarum, et tela lenta retexta fraude nocturna.
sic Nemesis longum, sic Delia nomen habebunt,
altera cura recens, altera primus amor.
Sic Nemesis, sic Delia obtinebunt gloriam perpetuam; altera nouus amor, alter prior amor.
Quid vos sacra iuvant? quid nunc Aegyptia prosunt
sistra? quid in vacuo secubuisse toro?
Quid uobis prosunt sacra? Quid nunc prosunt sistra Aegyptia? Quid seorsum cubuisse in lecto inani?
cum rapiunt mala fata bonos — ignoscite fasso! —
sollicitor nullos esse putare deos.
Quandoquidem mors iniqua auferat pios, (date ueniam confitenti,) inducor credere nullos esse Deos.
vive pius — moriere; pius cole sacra — colentem
mors gravis a templis in cava busta trahet;
carminibus confide bonis — iacet, ecce, Tibullus:
vix manet e toto, parva quod urna capit!
Viue pius, obibis pius: reuerere sacra; mors dura rapiet reuerentem a templis in caua sepulcra. Credito elegantibus carminibus: ecce Tibullus extinctus est. Vix superest e tanto uiro, quod parua urna continet.
tene, sacer vates, flammae rapuere rogales
pectoribus pasci nec timuere tuis?
Anne, sacer Poëta, ignes rogi te absumserunt; nec reformidarunt pasci tuo corpore?
aurea sanctorum potuissent templa deorum
urere, quae tantum sustinuere nefas!
Ignes, qui admiserunt tantum nefas, potuissent consumere templa splendida sanctorum Deorum.
avertit vultus, Erycis quae possidet arces;
sunt quoque, qui lacrimas continuisse negant.
Quae tenet cacumina Erycis, auertit faciem. Sunt etiam, qui inficientur repressisse lacrimas.
Sed tamen hoc melius, quam si Phaeacia tellus
ignotum vili supposuisset humo.
Sed tamen hoc melius, quam si terra Phaeacia sepeliuisset peregrinum contemnenda terra.
hinc certe madidos fugientis pressit ocellos
mater et in cineres ultima dona tulit;
hinc soror in partem misera cum matre doloris
venit inornatas dilaniata comas,
cumque tuis sua iunxerunt Nemesisque priorque
oscula nec solos destituere rogos.
Certe mater hic clausit oculos humidos discedentis, et immisit ultima munera in cineres: hic soror cum matre infelici, dilacerata capillos incomtos, discendit in partem doloris. Et Nemesis et prior Delia iunxerunt sua oscula cum tuis: nec deseruerunt rogos solos.
Delia discedens 'felicius' inquit 'amata
sum tibi; vixisti, dum tuus ignis eram.'
Delia digrediens, Felicius, ait, dilecta sum tibi: uita fruitus es, quamdiu eram tuus amor.
cui Nemesis 'quid' ait 'tibi sunt mea damna dolori?
me tenuit moriens deficiente manu.'
Ad quam Nemesis, Quamobrem, inquit, mea dispendia sint tibi aegritudini? Obiens me tenuit manu moriente.
Si tamen e nobis aliquid nisi nomen et umbra
restat, in Elysia valle Tibullus erit.
Si tamen aliquid superest ex nobis, praeter nomen et umbra, Tibullus uiuet in campis Elysiis.
obvius huic venias hedera iuvenalia cinctus
tempora cum Calvo, docte Catulle, tuo;
tu quoque, si falsum est temerati crimen amici,
sanguinis atque animae prodige Galle tuae.
Huic occurras redimitus tempora iuuenilia hedera, docte Catulle, cum Caluo tuo. Tu quoque (si falsa accusatio uiolati amici) Galle, contemtor sanguinis atque animae tuae.
his comes umbra tua est; siqua est modo corporis umbra,
auxisti numeros, culte Tibulle, pios.
Umbra tua est his comes, si modo umbra est aliquid corporis. Auxisti piam turbam, polite Tibulle.
ossa quieta, precor, tuta requiescite in urna,
et sit humus cineri non onerosa tuo!
Ossa tranquilla, requiescite, oro, in urna secura; et terra sit leuis tuo cineri.
